Palestyna w czasach Chrystusa
Społeczeństwo izraelskie w tym czasie było społeczeństwem podzielonym, od 63 roku przed Chrystusem znajdowało się pod okupacją rzymską. W 40 roku przed Chrystusem senat rzymski wyznaczył na króla prowincji Heroda Wielkiego. Ten siłą utwierdził swoje panowanie, likwidując przeciwników, którzy chcieli walczyć z okupantem. Popularność przyniosła mu budowa nowej świątyni. Na terenie Palestyny działały różne ugrupowania polityczno - religijne, a centrum plityczne znajdowało się w Jerozolimie.
a) faryzeusze - "odłączeni". W sposób pedantyczny i gorliwy przestrzegając wszystkich przepisów prawa, regulujących nawet najdrobniejsze czynności dnia codziennego, odseparowali się zarówno od innych nurtów judaizmu jak i od pogan. Przestrzegali nie tylko spisanego prawa, ale także ustnych interpretacji i przekazów. Wobec okupanta zachowywali się powściągliwie, ponieważ wyzwolenia narodu upatrywali nie w akcjach politycznych, lecz w interwencji Boga. Mesjasz miał się objawić niespodziewanie, skacząc z narożnika świątyni na plac przed nią. Miał to być znak do walki o wyzwolenie. Warto tu zwrócić uwagę na Ewangelię. Jedna z pokus, jakim poddany zostaje na pustyni Jezus dotyczy takiego właśnie objawienia się Mesjasza. Pokusa zostaje odrzucona - Jezus z Nazaretu odrzuca taką wizję Mesjasza.
b) Saduceusze - była to partia rodów kapłańskich i arystokratycznych, skłaniająca się ku polityce. W przeciwieństwie do faryzeuszy przestrzegali wyłącznie prawa Mojżeszowego, zdecydowanie odrzucając przepisy o późniejszym rodowodzie. Politycznie starali się o pożyteczny kompromis z władzami rzymskimi. W zamian za utrzymanie własnych majątków byli gotowi współpracować z Rzymem. Odrzucali możliwość wszelkiej walki, w któej widzieli jedynie źródło klęski Izraela. Odrzucali także pewne prawdy teologiczne, przede wszystkim prawdę w zmartwychwstanie. To różniło ich od faryzeuszy.
c) Zeloci "gorliwi" - podobna do faryzejskiej wierność zakonowi popychała ich ku politycznemu radykalizmowi. Ponieważ jedynie Bóg jest Panem Izraela, wzywali do zbrojnego powstania przeciwko władzy rzymskiej. Wyrazem oporu była odmowa płacenia podatków i odnoszenie się z pogardą do wroga. Wśród nich istniała grupa zamachowców - "sikariuszy", którzy dokonywali zamachów na współpracujących z okupantem lub na rzymskich żołnierzy. Prawdopodobnie do sikariuszy należał Barabasz, którego Piłat uwolnił na żądanie Żydów, skazując Jezusa.
d) Eseńczycy - byli przedstawicielami nurtu ascetycznego w judaizmie. Wycofali się ze świata, żyjąc na pustyni (Qumran nad Morzem Martwym). Odrzucali autorytet świątyni, zamiast kapłanom świątyni podporządkowywali się własnemu "nauczycielowi sprawiedliwości".
Narodziny chrześcijaństwa
W takim społeczeństwie zaczęło rozwijać się chrześcijaństwo. Jego twórcą jest Jezus Chrystus. Czas jego urodzenia przypada na panowanie Oktawiana Augusta i króla Heroda Wielkiego. Rodzinną miejscowością Jezusa był Nazaret. Jego imię to Joszua - Pan zbawia. O dzieciństwie Jezusa nie wiemy prawie nic; tylko św. Łukasz opisał jego dzieciństwo. Publiczną działalność rozpoczął w wieku 30 lat, głosząc kazania nad Jeziorem Genezaret i wędrując po całej Galilei. Zdobywa wielu uczniów, którzy traktują Go jako nauczyciela i odnoszą do niego tytuł rabbi, chociaż nie wiemy nic o jego wykształceniu rabinackim. W Jerozolimie Jezus zostaje uwięziony i skazany na ukrzyżowanie.
Krąg zwolenników Jezusa uległ rozproszeniu. Piotr po zmartwychwstaniu Jezusa zaczyna gromadzić pierwszą gminę chrześcijańską. Gmina ma swoją siedzibę w Jerozolimie, pracę misyjną rozpoczyna od Żydów.
19 VIII 14 roku umarł Oktawian August. Pozostawił silne państwo. Warunkiem wewnętrznego pokoju była przyznana przez Oktawiana względna samodzielność prowincjom, przy zachowaniu władzy okupacyjnej. Imperium miało być państwem o jednolitym charakterze kulturalnym i religijnym. Zapewniać to miał tytuł cesarza - pontifex maximus. Żydzi cieszyli się szczególnym przywilejem w całym Cesarstwie rzymskim: jako jedyni członkowie imperium byli zwolnieni z kultu cesarza.
Uczniowie pierwszej gminy jerozolimskiej są wierni judaizmowi. Zmieniła się jednak zasadnicza część przesłania. Jezus głosił nadejście Królestwa Bożego, Piotr i uczniowie głoszą, że Jezus był obiecanym Mesjaszem. Wyznawcy Chrystusa zaczynają być postrzegani jako żydowska sekta. Dzięki wielkiej sile oddziaływania wzrasta liczebność gminy. Gmina przetrwała w Jerozolimie do 66 roku, kiedy to wyznawcy Chrystusa zostali wygnani przez Rzymian. Przywództwo w gminie sprawowali początkowo trzej uczniowie: Piotr, Jakub i Jan. Pomiędzy Żydami a uczniami Chrystusa wybucha konflikt. Żydzi oskarżają chrześcijan, rozpoczyna się prześladowanie. Pod zarzutem wzniecania niepokojów społecznych Herod Agryppa zwalcza chrześcijan. (43/44). To sprawia, że gmina jerozolimska ulega rozproszeniu. Uczniowie udają się do pobliskiej Fenicji, Antiochii i na Cypr. Tym samym położony został fundament pod akcję misyjną wśród pogan. Poganie otwierają się na działalność misyjną chrześcijan. Dochodzi do konfliktu między samymi wyznawcami Chrystusa, wśród których pojawiają się dwa odłamy:
* judeochrześcijanie - zbawienie idzie przez Żydów, dlatego najpierw trzeba stać się Żydem (obrzezanie), a dopiero później przyjąć chrzest;
* helleniści - św. Paweł i gminy greckie. Wystarczy przyjąć Chrystusa - to wystarczy.
Spór rozstrzyga sobór jerozolimski ok. roku 50. Zwyciężyli helleniści. Paweł podejmuje liczne podróże (4) misyjne, zakłada gminy wśród pogan. Pisze listy (13). Ta działalność jest ułatwiona przez jedność organizacyjną imperium - Paweł ma swobodę poruszania się. Jako obywatel rzymski ma zapewnione bezpieczeństwo.
Dlaczego chrześcijaństwo zdobywało sobie wielu zwolenników? Życie gmin było zupełnie odrębne od życia ówczesnego świata. Wchodząc do gminy człowiek miał świadomość wspólnoty. Miał zapewnioną przyszłość. Kościół odznaczając się niezwykłymi zdolnościami adaptacyjnymi, koncentrował się na środowisku, w którym działał.
Prześladowania
Czas Nerona to czas krwawych prześladowań. Paweł jako obywatel rzymski został skazany i ścięty mieczem. Piotr, nie posiadający obywatelstwa został ukrzyżowany wg tradycji głową do dołu.
Jakie były przyczyny prześladowań?
· przy każdych aktach urzędowych należało składać ofiary bóstwom oficjalnym, a także oddawać cześć panującemu. Dopóki chrześcijanie byli uważani za sektę żydowską, posiadali przywilej zwalniający ich z tego obowiązku. Później, po odejściu od Żydów (43/44) musieli to czynić. Chrześcijanie odmawiali. Oskarżano ich o brak lojalności wobec władzy;
* chrześcijanie byli oskarżani o ateizm, gdyż nie uznawali oficjalnej religii;
* nie lubił ich lud rzymski. Tworzyli bowiem ekskluzywne grupy. Posługiwali się sobie  znanymi tylko symbolami: ryba, kotwica. Pełną naukę poznawano dopiero po przyjęciu chrztu. Docierały natomiast do ludzi niejasne informacje o spożywaniu przez chrześcijan ciała. To sprawiało, że oskarżano chrześcijan o kanibalizm, zjadanie dzieci;
* chrześcijanie byli lojalni wobec władzy. Uczciwie płacili podatki. To zniechęcało do nich ludność imperium. Wszak oszukanie najeźdźcy było uznawane za cnotę.
* prześladowania zawsze nasilały się za cesarzy wojennych. Chrześcijanie bowiem skrupulatnie przestrzegali V przykazania, co sprawiało, że byli bezużyteczni w wojsku. To nie znaczy, że nie służyli, lecz po prostu nie chcieli walczyć i zabijać. W IV wieku, kiedy chrześcijaństwo stało się religią oficjalną zniesiono takie skrupulatne przestrzeganie tego przykazania. Za odmowę służby i walki groziło nawet wykluczenie z Kościoła.
Cesarz Trajan w swoim liście ukazał zasady postępowania wobec chrześcijan. Pliniusz Młodszy, który zwracał się do Trajana z zapytaniem, jak należy postępować, mówił o nich pozytywnie: "Czy samo bycie chrześcijaninem stanowi wystarczający powód do uwięzienia? Czy może karani mają być tylko ci chrześcijanie, którzy dopuścili się zbrodni?" Pliniusz nie widział w działalności chrześcijan nic złego. Pisał do Trajana: Związali się przysięgą dotyczącą nie jakichś występków, lecz że nie będą popełniać kradzieży, rozbojów, cudzołóstw, nie będą składać fałszywej przysięgi..." Trajan odpowiadając na te zapytania Pliniusza Młodszego wskazał, że należy ukrócić praktykę denuncjacji, anonimowe listy nie będą brane pod uwagę. Chrześcijanie, aby udowodnić swoje odejście od wiary w Chrystusa powinni złożyć ofiarę innym bogom, w przeciwnym razie podlegają karze.
Przez pierwsze dwa wieki chrześcijaństwo rozprzestrzeniało się z niebywałą szybkością. Gminy chrześcijańskie w II wieku znajdowały się na terenie całego imperium od Mezopotamii po Hiszpanię. Około 220 roku powstały kościoły w Indiach i w Arabii. Wraz z rozwojem pojawiają się w obrębie chrześcijaństwa sekty. Chrześcijaństwo jest nadal uważane za zdradę stanu. Za czasów Dioklecjana dochodzi do ostatniego prześladowania. Dioklecjan nakazał składanie ofiar pod groźbą kary śmierci wszystkim oskarżanym o przynależność do chrześcijaństwa. Tysiące chrześcijan zostało straconych, bez względu na stan i godność byli poddawani torturom. Prześladowania straciły impet ok. 305 roku. Do statecznego zwycięstwa chrześcijaństwa doszło za panowania Konstantyna. Cesarzem ogłosili go żołnierze. Jednocześnie w Rzymie ogłoszony został cesarzem Maksencjusz. W ten sposób doszło do walki o władzę nad zachodnią częścią imperium. Konstantyn zwyciężył, a zwycięstwo swoje przypisał Bogu chrześcijan. Miał bowiem w noc poprzedzającą walkę z Maksencjuszem sen, w czasie którego ujrzał cudowny krzyż z napisem "w tym znaku zwyciężaj". Znak krzyża umieścił na proporcach swoich oddziałów. Później wszystkie oddziały rzymskie nosiły na sztandarach znak XP (chi - ro - Chrystus Zbawca). Zaraz po zwycięstwie Konstantyn rozpoczął znoszenie wszystkich zarządzeń wrogich chrześcijaństwu. 13 czerwca 313 roku Konstantyn i współcesarz Licyniusz przyznali chrześcijaństwu pełną wolność religijną. Edykt mediolański dawał chrześcijanom pełne prawa obywatelskie, a także zwrot skonfiskowanych majątków.
W 324 roku Konstantyn został jedynym władcą imperium i uczynił chrześcijaństwo religia państwową. Chrześcijaństwo z religii prześladowanej, następnie od 313 roku równouprawnionej stało się religią uprzywilejowaną. Jeszcze na krótko wrócił kult dawnego imperium, kiedy władzę objął Julian Apostata, ale ostateczną decyzję o uczynieniu chrześcijaństwa religią państwową podjął Teodozjusz Wielki w 380 roku.
|
Prace 
