Po zawarciu II triumwiratu nowi triumwirowie musieli liczyć się z opozycją. Żyli jeszcze ci, którzy dokonali zamachu na życie Cezara. Należało się z nimi rozprawić, mieli bowiem wielu zwolenników. Doprowadzili oni do wstrzymania dowozu zboża z Afryki, czego konsekwencją była drożyzna i głód panoszące się w Rzymie i w Italii. Do ostatecznej bitwy wojsk triumwirów z zamachowcami doszło w 42 roku przed Chrystusem pod Filippi, gdzie wojska spiskowców zostały pokonane, a przywódcy spisku popełnili samobójstwo. Dokonano nowego podziału państwa:
· Oktawian otrzymał - Galię Narbońską i obie Hiszpanie
· Lepidus - Afrykę
· Antoniusz Galię Przedalpejską i Zaalpejską oraz prowincje Wschodu
Antoniusz opuścił Rzym i udał się na Wschód, by tam umacniać rzymskie panowanie oraz zdobyć środki na spełnienie żądań żołnierzy. Oktawian stał przed problemem znalezienia ziemi dla weteranów w samej Italii.
Pomiędzy Antoniuszem i Oktawianem zaczęło wzrastać napięcie. Brat Antoniusza wzniecił przeciwko Oktawianowi wojnę i przegrał ją, co dało Oktawianowi możliwość przyłączenia Galii do swojego zarządu, a tym samym stał się faktycznym zarządcą zachodniego imperium. Kryzys został zażegnany, zawarto nowe porozumienie. Oktawianowi przyznano zachód, Antoniuszowi Wschód, a Lepidus zatrzymał Afrykę. Italia miała należeć do trzech triumwirów, ale faktycznie należała do Oktawiana. Nie udało się Antoniuszowi pokonać Partów na wschodzie, Oktawian natomiast podporządkował sobie Sycylię, Korsykę i Sardynię, a także przejął zarząd nad Afryką, usuwając Lepidusa. Dzięki zdobyciu Afryki, mógł Oktawian pozyskać sobie lud rzymski poprzez rozdawnictwo zboża. I zaczął okazywać wrogość wobec Antoniusza. Do ostatecznej rozgrywki doszło pod Akcjum w 31 roku przed Chrystusem. Flota Antoniusza została zniszczona, armia lądowa przeszła na stronę Oktawiana, a Antoniusz wycofał się do Egiptu. Na wiadomość o śmierci Kleopatry popełnił samobójstwo, a Egipt został zmieniony w rzymską prowincję. Oktawian stał się wyłącznym panem rzymskiego imperium.
Kiedy Antoniusz został pokonany Oktawian nie zamierzał rezygnować z władzy, którą piastował od 43 roku. Senat nie miał pieniędzy i nie miał siły, by zaprowadzić porządek w republice po wojnie domowej. W 28 roku Oktawian otrzymał tytuł honorowego pierwszego obywatela (princeps civium). Stąd wywodzi się nazwa pryncypat. Jest to system władzy stworzony przez Oktawiana. Oktawian, wykorzystując różne kręgi swych zwolenników przygotowywał się niezwykle ostrożnie do rozgrywki z senatem. 13 stycznia 27 r. zrezygnował ze wszystkich swych uprawnień na rzecz senatu, co miało oznaczać przywrócenie republiki. Za sprawą popierających go senatorów otrzymał wówczas stanowisko prokonsula, które mu przedłużano. To dawało mu władzę nad legionami Galii, Hiszpanii i Syrii. Dodatkowo posiadał Egipt, a to wszystko dawało mu niezależność od senatu. Rok 27 był zatem pierwszym rokiem władzy monarchicznej w Rzymie. Princeps górował bowiem nad senatem w wielu dziedzinach:
· miał wyłączna władzę nad wojskiem
· otrzymał tytuł Augusta (wzniosły, boski)
· pierwszy obywatel
· zarząd nad prowincjami bardziej ekonomicznymi
Oktawian unikał jednak wszelkich pozorów jedynowładztwa. Formalnie zachował republikę. W 27 roku wprowadził zasadę kumulacji urzędów. W 23 roku przeprowadził reorganizację podstaw swej władzy, rezygnując z konsulatu, ale zachowując i rozszerzając uprawnienia prokonsularne, które dawało mu prawo do  wglądu w prowincje senackie oraz do wydawania edyktów. Doprowadził do przyznania sobie władzy trybuńskiej, co dawało mu prawo do zwoływania senatu, zakładania weta wobec ustaw senatu czy zgromadzeń. W 12 roku jego władza wzrosła, kiedy uzyskał tytuł pontifex maximus - najwyższy kapłan. Dzięki temu zapewnił sobie władzę nad życiem religijnym w państwie. Miał ponadto prawo do prezentacji kandydatów na najwyższe stanowiska państwowe, decydował o zaopatrzeniu Rzymu i Italii w zboże. Największym oparciem dla Oktawiana Augusta była armia. Ponieważ Oktawian miał wyłączność dowództwa, jemu przysługiwał tytuł imperatora, który nadawały zwycięskie wojska swemu wodzowi. Prawo triumfu zostało także ograniczone do jego osoby. Posiadał przyboczna gwardię - pretorianów. Ponieważ jednak Oktawian zachował pozory republiki, senat posiadał pewne uprawnienia: posiadał mianowicie prawo nadawania princepsowi jego uprawnień oraz po śmierci miał prawo zatwierdzać lub odrzucać wydane przez niego za życia ustawy. Zatem władza princepsa nie była władzą dziedziczną, lecz każdorazowo domagała się zgody senatu.
Przyczyny powstania cesarstwa
Jakie były przyczyny powstania pryncypatu:
· Oktawian wykorzystał zmęczenie społeczeństwa rzymskiego wojnami i głosił hasła przywrócenia pokoju i wolności;
· Stany posiadające w silnej monarchii militarnej widziały gwarancję stabilizacji i zachowania swego bogactwa;
· Konieczność utrzymania wielkiej armii, tworzenia długoletnich komend wojskowych rozsadzała od środka ustrój republikański, przygotowując Rzym do pryncypatu;
· Senat zainteresowany własnymi korzyściami nie wytworzył planu zarządu prowincjami, co powodowało wyzysk tamtejszej ludności, co dostrzegł Oktawian;
Po zwycięstwie pod Akcjum Oktawian przystąpił do reformy armii, zapewniając sobie wyłączne dowództwo.
· rozpuścił część wojska, które w 30 roku liczyło 500 tysięcy ludzi;
· weteranów osiedlił w koloniach w Italii i w prowincjach;
· liczbę legionów ustalił na 18, później 25. W całej armii służyło 250 tysięcy ludzi; połowa z nich w legionach, połowa w formacjach posiłkowych (auxilia). W tej drugiej formacji byli mieszkańcy prowincji. Auxilia składała się przede wszystkim z konnicy i pełniła służbę w obozach nadgranicznych;
· żołnierz otrzymywał stały żołd; po odbyciu służby (20 - 25 lat) dostawał gospodarstwo w jakiejś prowincji; miał możliwość kariery urzędniczej w mieście; gwardia pretoriańska była opłacana lepiej, służba w niej była krótsza - 16 lat.
· stworzył specjalny skarbiec wojskowy, do którego wpływały podatki na utrzymanie wojska;
August zawdzięczał swoją pozycję w państwie między innymi dzięki hasłom o pokoju. System władzy stworzony przez niego okazał się trwały i solidny. Wiele krain imperium nie wiedziało przez dwa następne wieki co to znaczy wojna. Propaganda głosząca hasło "pax romana" znajdowała odzwierciedlenie w rzeczywistości. Pokój pociągał za sobą dobrobyt, swobodę komunikacji, rozwój handlu, rozbudowę miast. Rządy jednak Augusta nie były pozbawione wojen. Musiał umocnić rzymskie panowanie w Galii, w Hiszpanii musiał podejmować walki z tamtejszymi plemionami, zagrożeniem stawali się Germanowie nad Renem. Podbój Hiszpanii zakończył się w 25 roku, a kraj podzielono na trzy prowincje (Baetica, Tarraconensis, Luzytania) . Galia również została podzielona na trzy jednostki administracyjne (Akwitania, Lugdunensis, Belgica). Na północy chciał oprzeć Oktawian granice na Dunaju. Dlatego dokonał podboju plemion celtyckich, zamieszkujących dzisiejsze południowe Niemcy i Austrię, i utworzył dwie nowe prowincje - Noricum i Recję. Na Bałkanach stworzył prowincję Mezję, a następnie podbił Dalmację( Bośnia, Hercegowina) i Panonię (Węgry). W ten sposób Oktawian August zrealizował swój plan, opierając granice państwa na Dunaju i Renie. Planował podbój plemion Germańskich za Renem, ale tam poniósł klęskę i wycofał się na linię Renu.
|
Prace 
